← SGK & Çalışma Hayatı makaleleri

ALTINAY · MAKALELER

Personele Ödenen Prim ve İkramiyeler: Vergi, SGK ve Muhasebe Kaydı

Yayın: Okunma: 0Yazar: İbrahim ALTINAY, SMMM

SGK & Çalışma HayatıVergi

Prim ve ikramiye ödemelerinde gelir vergisi, damga vergisi, SGK tavanı ve iki ay devir kuralı, örnek bordro hesabı ve yevmiye kaydı.

Yılbaşı ikramiyesi, bayram parası, satış primi, performans primi… Adı ne olursa olsun, işverenin çalışana ücretine ek olarak yaptığı her ödeme vergi ve sigorta açısından ücret sayılır. Ancak bu ödemeler normal aylıktan farklı kurallarla bordroya girer ve hesap hatası en çok burada yapılır. Bu yazıda prim ve ikramiyenin gelir vergisi, damga vergisi, SGK primi ve muhasebe kaydı açısından nasıl işlendiğini örnekle anlatıyoruz.

Prim ve ikramiye nedir, ücretten farkı ne?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesi ücreti, işverene bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar olarak tanımlar; ikramiye, prim, tazminat ve benzeri ödemeler de bu tanımın içindedir. Vergi açısından prim ile ikramiye arasında bir fark yoktur, ikisi de ücrettir.

Fark SGK tarafında ortaya çıkar. SGK, ücreti hak edildiği ayın, prim ve ikramiyeyi ise ödendiği ayın kazancına ekler. Aylık prim ve hizmet belgesinde de bu iki tutar ayrı satırlarda (“Hak edilen ücret” ve “Prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkak”) bildirilir.

Gelir vergisi

  • Prim ve ikramiye, ödendiği ayın ücretiyle birlikte gelir vergisi stopajına tabidir (GVK 94/1). Stopaj, ödeme nakden veya hesaben yapıldığında doğar; tahakkuk kaydının yapılması hesaben ödeme sayılır.
  • Vergi, çalışanın yıl başından o aya kadar biriken kümülatif matrahı üzerinden hesaplanır. Yüklü bir ikramiye, çalışanı bir üst vergi dilimine taşıyabilir; bu yüzden aynı brüt ikramiyenin neti yılın başında ödendiğinde yüksek, sonunda ödendiğinde daha düşük çıkar.
  • Asgari ücret istisnası her ay ayrı uygulanır ve o ayın asgari ücretine isabet eden vergiyle sınırlıdır. İkramiye ödenen ayda ayrıca bir istisna doğmaz; kullanılmayan istisna sonraki aya devretmez.

Damga vergisi

Prim ve ikramiye, bordrodaki diğer ücretler gibi binde 7,59 damga vergisine tabidir. Asgari ücret tutarına isabet eden damga vergisi istisnası da gelir vergisinde olduğu gibi aylık uygulanır.

SGK primi

  • Prim ve ikramiye, 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi gereği prime esas kazanca dahildir ve ödendiği ayın kazancına eklenir.
  • Toplam kazanç o ayın prime esas kazanç üst sınırını aşarsa, prim ve ikramiyeden gelen aşan kısım izleyen iki ayın kazancına (o aylarda üst sınıra kadar kalan boşluk ölçüsünde) eklenir. Normal ücretin tavanı aşan kısmı ise devredilmez.
  • Prim ve ikramiyeye isabet eden işçi ve işveren payları ile işsizlik sigortası primi normal oranlarla hesaplanır.

Örnek bordro hesabı

Çalışana ekim ayında 30.000 TL brüt ücretin yanında 20.000 TL brüt ikramiye ödendiğini, çalışanın kümülatif matrahının %20 diliminde olduğunu ve SGK tavanının aşılmadığını varsayalım (oranlar örnek amaçlıdır; güncel tarife ve istisna tutarlarıyla hesaplanmalıdır).

KalemTutar (TL)
Brüt ikramiye20.000,00
SGK işçi payı (%14)2.800,00
İşsizlik işçi payı (%1)200,00
Gelir vergisi matrahı17.000,00
Gelir vergisi (%20)3.400,00
Damga vergisi (binde 7,59)151,80
Net ikramiye13.448,20

Ücretin asgari ücret istisnası o ayın ücreti üzerinde zaten kullanıldığı için ikramiyeye ayrıca istisna uygulanmaz.

Muhasebe kaydı

İkramiye bordrosu tahakkuk ettiğinde (yönetim personeli için 770; üretim personeli için 720, satış personeli için 760 kullanılır):

HesapBorçAlacak
770 Genel Yönetim Giderleri (brüt ikramiye)20.000,00
770 Genel Yönetim Giderleri (SGK ve işsizlik işveren payı)3.550,00
335 Personele Borçlar13.448,20
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (GV + DV)3.551,80
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri6.550,00

Örnekte işveren payı %15,75 (5 puanlık indirim uygulanmış SGK payı) ve %2 (işsizlik) olarak alınmıştır; teşvik uygulanıyorsa işveren payı buna göre düşer. Ödeme yapıldığında 335 borçlandırılıp 102 veya 100 alacaklandırılır; vergi ve primler muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip ödendiğinde 360 ve 361 kapatılır.

Sık yapılan hatalar

  • İkramiyeyi hak edildiği aya yazmak: SGK açısından ödendiği ay esastır; yanlış ay hem prim hem tavan hesabını bozar.
  • Kümülatif matrahı atlamak: İkramiyeyi ayrı bordroda yapıp o ayın ücretiyle birleştirmemek, vergi dilimini yanlış hesaplatır.
  • Hediye çeki ve ayni ödemeleri unutmak: Çalışana verilen hediye çeki, alışveriş kartı ya da benzeri ayni ödemeler de ücrettir ve bordroya girmelidir.
  • Kıdem tazminatını eksik hesaplamak: Düzenli ödenen ikramiye ve primler, son bir yılda ödenen toplamın on ikide biri olarak giydirilmiş brüt ücrete eklenir.

İkramiye ve prim ödemelerinizin bordro ve beyanname işlemleri için ofisimizle iletişim formu üzerinden görüşebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; oranlar ve istisna tutarları her yıl değişir, uygulamadan önce güncel mevzuat kontrol edilmelidir.